Osmanlı Dönemi Kiliseler

• Emir Mahallesi’nde bulunan Hagios (Aziz) Theodoros Kilisesinin yapım tarihi bilinmemektedir. Elimizdeki belgeleri göre 1866-1867 yıllarında restorasyonu yapılmıştır.  Köyümüzde günümüze kadar ayakta kalan önemli ama en büyük kilise değildir. Köyümüzdeki en büyük kilise Mehelle’de olandır. İkinci büyük olan Manamatlı kilisesidir. Theodoros üçüncü büyük kilisedir. Yunanistan’da 1967 yılında basılan İstavri Arşivi kitabında Ek-38’deki planını bulabilirsiniz.  Bu kilisenin yortu (Hristiyan bayramı/şenlik) tarihi 8 Haziran’dı. Diğer kiliselerde olduğu gibi bunun bahçesine de köyün önemli insanları defnedilmiştir. Bkz. Ek-38
• Karauçi (Apanahor): Ayestratigos Şapeli. Müslüman mahallesinde ve çok küçük olan bu şapelin kuruluş tarihi oldukça eski olabilir. Yirminci yüzyılın başında yıkılan ve düzlenen şapelin yeri köyün toplanma, seyir alanı kısacası buluşma noktası olarak kullanılmıştır.
• Monomatlı: Aziz Vasilios Kilisesi 1843 yılında yapılmıştır. 1 ve 30 Ocak tarihlerinde yortu yaparlardı. Köyün ikinci büyük kilisesidir. Eğlenceler genellikle bu kilise ve okul bölgesinde yapılırdı. Bakınız ortak yaşam ve kripto Hristiyanlar.
• Aşağıköy (Afkatohor): Kutsal Haç (Timiu Stavra) Kilisesi 650’li yıllarda Vazelon (Maçka) manastırı keşişleri tarafından yapıldığı rivayet edilmektedir. 1600’lerde yenilenmiştir. Bir ara 1800’lerde han olarak da kullanılmıştır. Bazı Rumca kaynaklarda köye İstavri adının bu kilise üzerinden verildiği yazılmaktadır. 1880 yılında yeniden restore edilmiştir. Bu kilisenin yortu tarihi 14 Eylül olup bazı kaynaklarda Aziz Petrus adına ithaf edildiği yazmaktadır. Ayrıca yine bu bölgede Çakalanton Mahallesi’nde Agio İoanis Kilisesi bulunmaktadır.
• Mehelle/Kömürcü: Agios Vasilios Kilisesi. Bu üç nefli kilise, 1852 yılında yapılmıştır. Köyün en büyük kilisesidir. Hristiyanlar için eğlenceler genellikle bu kilise çevresinde başlar ve diğer bölgelerin gezilmesi ile devam ederdi.
• Menzilhane: Aziz Ionnis (Agios Ionnis) Vazelon Kilisesi.
• Analepsi: Analepsi Şapeli (İspele tarafındadır), (Türkçe geri dönüş şapeli diyebiliriz)
• Ayaser: Ayeser tepesinde var olduğu yazılan Meryem Ana şapelinden ise eser kalmamıştır.
• Cogosli: Aşağıköy Cagosli bölgesinde bulunan Cagosli kilisesi; bu kilise Cagosli, Gogozli ve Keyişli mahallelerinde bulunan cemaate hizmet verirdi.

• İstavri köyü kiliselerinde, eskiden cemaati ibadete çağırmak için semantron denilen aletler kullanılırdı. Semantron gong sesi çıkaran ahşap veya metal gövdeli bir çalgı türüydü. Daha sonra bu aletlerin yerine kullanılmak üzere Frenk misyonerleri tarafından getirilen çanlar, kiliselerin yanlarında inşa edilen çan kulelerine takılmıştı. Bölgedeki diğer kiliselere daha çok Rusya’dan getirilen daha büyük çanlar takılacaktı. Stavri ve Kurumda bu kulelerin sadece temelleri mevcuttur. Özetle çan kuleleri bölgede bulunan Ortodoks kiliselerinin üzerinde olmayıp yanlarına inşa edilirdi.